Niets is frustrerender dan een woningzoektocht waarbij je het gevoel hebt dat je niet wordt afgewezen op basis van je inkomen of je dossier, maar op basis van wie je bent. Of het nu gaat om je achternaam, je gezinssamenstelling, je geaardheid of de bron van je inkomen (zoals een uitkering): discriminatie op de woningmarkt is een hardnekkig probleem. Hoewel verhuurders het recht hebben om de meest geschikte kandidaat te kiezen, is die vrijheid niet onbeperkt.
In Nederland zijn er strikte wetten en regels die huurders beschermen tegen ongelijke behandeling. Sinds de invoering van de Wet goed verhuurderschap in 2023 hebben gemeenten en de landelijke overheid bovendien meer instrumenten gekregen om discriminatie actief aan te pakken. Als huurder sta je niet machteloos; je hebt een stevig juridisch fundament om op terug te vallen.
De basis: de grondwet en de algemene wet gelijke behandeling (AWGB)
De bescherming tegen discriminatie begint bij het allerhoogste rechtscollege van ons land. Artikel 1 van de Nederlandse Grondwet stelt dat iedereen die zich in Nederland bevindt in gelijke gevallen gelijk wordt behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, chronische ziekte of seksuele gerichtheid is niet toegestaan.
De algemene wet gelijke behandeling (AWGB) werkt dit verder uit voor de woningmarkt. Een verhuurder of makelaar mag je niet weigeren omdat hij liever geen mensen van een bepaalde afkomst of met een bepaalde religie in zijn pand wil. Ook indirecte discriminatie is verboden. Denk hierbij aan een eis als "alleen voor vloeiend Nederlands sprekende mensen", terwijl dit voor de bewoning van het huis totaal niet relevant is. Dit soort eisen worden vaak gebruikt als een 'gecodeerde' manier om bepaalde groepen buiten te sluiten.
De Wet goed verhuurderschap: een nieuwe standaard
Sinds 1 juli 2023 is de Wet goed verhuurderschap van kracht. Deze wet is een gamechanger omdat het verhuurders en verhuurbemiddelaars verplicht om een heldere en transparante selectieprocedure te hebben.
Transparante selectiecriteria
Een verhuurder mag niet meer 'op gevoel' kiezen wie hij uitnodigt voor een bezichtiging. Hij moet vooraf duidelijk maken welke criteria hij gebruikt om huurders te selecteren. Deze criteria moeten objectief zijn (zoals de hoogte van het inkomen of de gezinssamenstelling in relatie tot de grootte van de woning) en mogen niet discriminerend zijn.
Verplicht anti-discriminatiebeleid
Verhuurbemiddelaars en makelaars moeten tegenwoordig een werkwijze hebben die gericht is op het voorkomen van woondiscriminatie. Ze moeten hun personeel instrueren en kunnen aantonen dat ze niet meegaan in discriminerende verzoeken van verhuurders. Als een eigenaar tegen een makelaar zegt: "Ik wil geen mensen met een migratieachtergrond", dan is de makelaar wettelijk verplicht om deze opdracht te weigeren.
Specifieke vormen van discriminatie die vaak voorkomen
Hoewel sommige vormen van discriminatie overduidelijk zijn, gebeuren andere subtieler. Het is belangrijk om deze te herkennen:
- Inkomensbron: Een verhuurder mag eisen dat je voldoende verdient, maar hij mag je in principe niet weigeren enkel omdat je inkomen uit een uitkering (zoals een WIA of bijstand) komt in plaats van uit loondienst, mits het bedrag stabiel en voldoende is.
- Gezinssamenstelling: "Geen kinderen" is een veelgehoorde kreet in advertenties. Hoewel een verhuurder een kleine studio mag weigeren aan een gezin van vijf (vanwege overbewoning), is het categorisch uitsluiten van kinderen in een normale gezinswoning vaak een vorm van verboden discriminatie op basis van burgerlijke staat of gezinsomstandigheden.
- Handicap of chronische ziekte: Je mag niet geweigerd worden omdat je een hulphond hebt of omdat er kleine aanpassingen aan de woning nodig zijn.
Wat kun je doen als je discriminatie vermoedt?
Het lastige aan discriminatie is dat het vaak moeilijk te bewijzen is. Een verhuurder zegt zelden recht in je gezicht dat hij je weigert om je afkomst; hij zegt meestal dat de woning "al vergeven is" of dat "de keuze op een andere kandidaat is gevallen". Toch zijn er stappen die je kunt zetten:
1. Vraag om een schriftelijke onderbouwing
Op basis van de Wet goed verhuurderschap heb je het recht om te weten waarom je niet bent gekozen. Vraag de verhuurder of makelaar per e-mail om de reden van de afwijzing. Als het antwoord vaag is of niet aansluit bij de vooraf gestelde criteria, heb je een aanknopingspunt.
2. Meld het bij het gemeentelijk meldpunt
Elke gemeente in Nederland is sinds 2024 verplicht om een meldpunt te hebben voor klachten over goed verhuurderschap. Hier kun je (anoniem) melding maken van discriminatie of onbehoorlijk gedrag van een verhuurder. De gemeente kan handhavend optreden en zelfs boetes uitdelen aan verhuurders die zich niet aan de regels houden.
3. College voor de Rechten van de Mens
Als je sterke aanwijzingen hebt voor discriminatie, kun je een verzoek om een oordeel indienen bij het college voor de Rechten van de Mens. Hun oordelen zijn weliswaar niet juridisch bindend zoals een vonnis van de rechter, maar ze wegen zeer zwaar en worden in de praktijk bijna altijd opgevolgd. Bovendien is de procedure gratis en laagdrempelig.
4. Anti-discriminatievoorziening (ADV)
In elke regio is een ADV actief (zoals Radar of Meld Punt Discriminatie). Zij kunnen je adviseren, ondersteunen bij het schrijven van brieven en bemiddelen tussen jou en de verhuurder.
Samenwerken aan een eerlijke markt
Het aanpakken van discriminatie op de huurmarkt is een gedeelde verantwoordelijkheid. Door je rechten te kennen en melding te maken van misstanden, help je niet alleen jezelf, maar zorg je er ook voor dat verhuurders en makelaars scherper worden op hun eigen handelen. Een eerlijke woningmarkt begint bij transparantie en het handhaven van de regels die er zijn om iedereen een gelijke kans te geven op een dak boven hun hoofd.